มองทะลุเปลือก(2)

"มองทะลุเปลือก"(2)

เมื่อมนุษย์ถูกหลอกได้ง่ายๆผ่านประสาทสัมผัส เราจะเชื่ออะไรได้เล่า ว่าอะไรคือความจริงความลวง อันที่จริงแม้กระทั่งสิ่งรอบตัวเรา ที่เรารับรู้ผ่านประสาทสัมผัสทั้งห้า ก็เป็นแค่ส่วนหนึ่งของความจริง อาจจะน้อยมากๆ ก็ได้

อย่าลืมว่าจากความรู้ทางวิทยาศาสตร์บอกเราว่า หูของเรารับคลื่นเสียงได้แค่ที่ความถี่ 20-20000Hz ซึ่งเมื่อเทียบกับสัตว์ เราเป็นรองมากในช่วงความถี่สูง สุนัขสามารถได้ยินความถี่สูงถึง40-50kHz แมวได้ยินไปถึง 60-70kHz ค้างคาว ปลาวาฬ และโลมาได้ยินความถี่สูงมากๆ ไปถึง 100kHz

ฉะนั้นมีเสียงมากมายที่มีอยู่ และเราไม่รู้ ไม่ได้ยิน เราจึงรับรู้ความจริงของเสียงเพียงเสี้ยวเดียว กลับมาดูที่ประสาทตา ภาพที่เราเห็นเกิดจากแสงที่สะท้อนกลับมาเข้าที่ตาเรา พอมาดูช่วงของความยาวคลื่นของแสงที่เรามองเห็นยิ่งน้อยนิดไปกว่าเสียงมากมาย ช่วงความยาวคลื่นของแสงที่เรามองไม่เห็น กว้างเป็นแสนๆเท่าของที่เรามองเห็น

มาถึงตรงนี้เราคงแปลกใจที่จริงๆ ความจริงที่เรารับรู้ผ่านประสาทสำคัญของเรา 2อย่างคือ ตาและหู มันช่างน้อยนิดเหลือเกิน เทียบกับสิ่งที่เรามองไม่เห็น สิ่งที่เราไม่ได้ยิน

การที่เรารู้ข้อมูลเหล่านี้ ไม่ใช่เรื่องง่าย มนุษย์ต้องสังเกต ศึกษา ค้นคว้า ทดลอง มาหลายชั่วอายุคน กว่าเราจะรู้ว่าจริงๆแล้ว เราไม่รู้มากแค่ไหน สังเกตว่าเราไม่สามารถใช้สัญชาติญาณในการตัดสินได้ เราจำเป็นต้องใช้ sys2 มาคิด หาเหตุผล และทดลอง วิชาวิทยาศาสตร์จึงถือกำเนิดขึ้น

ทว่ายิ่งมนุษย์ ก้าวหน้าไปในทางวิทยาศาสตร์แค่ไหน เรายิ่งรู้ว่าจริงๆมีสิ่งมากมายที่อยู่นอกเหนือการรับรู้และเข้าใจ
ในช่วงแรก การวัด การทดลอง การคำนวณเป็นเครื่องมือที่ดูจะได้ผลต่อความก้าวหน้ามากมายทางวิทยาศาสตร์

แต่เมื่อความรู้ทางวิทยาศาสตร์โดยเฉพาะฟิสิกส์ถึงขีดสุด ที่ทฤษฎีสัมพันธภาพ และทฤษฎีควอนตัม ยิ่งนำมาซึ่งความงุนงงต่อความจริง เป็นไปได้อย่างไรที่แสงมีสมบัติเป็นได้ทั้งคลื่นและอนุภาค อยู่ที่วิธีการวัด

เป็นไปได้อย่างไรว่าอิเลกตรอนที่เราเชื่อมาแสนนานว่ามีตำแหน่งและการเคลื่อนที่ที่แน่นอน จะมีสมบัติที่ไม่แน่นอน อยู่ตรงไหนก็ได้ในอะตอม ตามหลักความไม่แน่นอนของไฮเซนเบิร์ก

ที่สับสนกว่านี้คือหลักการซ้อนทับ(superposition principle) และหลักการพัวพัน(entanglement principle) ของทฤษฏีควอนตัมที่บอกว่าอนุภาคหนึ่งที่เราวัดอยู่มีสมบัติที่จะไปทางด้านบนหรือด้านล่างก็ได้ในเวลาเดียวกัน
หรือเมื่อมีอนุภาคคู่หนึ่งอยู่ใกล้กันจนมีการกระทำต่อกัน จะแสดงคุณสมบัติเดียวกันทันทีที่ถูกวัด แม้ว่าอนุภาคคู่นี้จะถูกจับแยกกันสุดขอบของเอกภพ

เป็นไงครับยิ่งอ่านยิ่งงง นักวิทยาศาสตร์คนหนึ่งเคยบอกว่า ถ้าใครอ่านเรื่องควอนตัมแล้วไม่สงสัยอะไรเลยแสดงว่า ไม่เข้าใจอะไรเลย แต่ถ้าเกิดความงุนงงสับสน แสดงว่ายังมีหวังจะเข้าใจ

แม้แต่อัลเบิร์ต ไอนสไตน์ ยังถึงกับบอกว่า ควอนตัมเป็นเหมือนปีศาจ

ที่ผมยกเรื่องทางฟิสิกส์มาเล่าทั้งที่กลัวผู้อ่านจะงง ตัวผมเองก็อ่านแล้วยังงงๆอยู่ ก็เพื่อจะสนับสนุนว่า จริงๆแล้วความจริงมีหลายระะดับมากนัก "อย่าเชื่อง่ายๆ กับสิ่งที่เห็น ได้ยิน หรือแม้แต่ความคิด ตราบใดที่ยังไม่ผ่านการหาเหตุผลให้มั่นคงก่อน"

มองทะลุเปลือก

"มองทะลุเปลือก"

โลกรอบตัวเราเป็นอย่างที่เราเห็นหรือไม่? คำถามนี้เหมือนไม่ควรถาม ทำไมจะไม่ใช่ มันมีโลกอื่นหรือ จริงๆแล้วโลกที่เราอยู่นี้ ที่เราเห็น ได้ยิน และรู้สึก เราสัมผัสผ่านประสาททั้งห้า  เราเห็นภาพผ่านตา ได้ยินเสียงผ่านหู รู้สึกถึงสัมผัสผ่านร่างกาย

ถ้าเราจินตนาการว่า เราสูญเสียประสาทสัมผัสทั้งห้าไปทั้งหมด หรือบางส่วน ผมเชื่อว่าเป็นการจินตนาการที่ยาก ยากที่จะคิดถึงโลกที่ไม่มีเสียง ไม่มีภาพ หรือร้ายกว่านั้น ไม่รู้สึกถึงสัมผัสทั้งมวล

ถึงแม้เราจะไม่สามารถจินตนาการได้ แต่เราทุกคนคงเชื่อได้ว่าโลกที่อยู่รอบตัวเราไม่เหมือนเดิมแน่ ไม่เหมือนมากด้วย


ถึงการสูญเสียประสาทสัมผัสแต่ละส่วน เป็นเรื่องเลวร้าย เพราะเราจะไม่สามารถรับข้อมูลรอบๆตัวเราได้ ไม่ว่าจะเป็นภาพ เสียงฯลฯ    แต่เราหารู้ไม่ว่า เรื่องที่อาจจะเลวร้ายน้อยกว่าคือ ข้อมูลต่างๆที่ผ่านประสาทสัมผัสของเรา มีมากมายที่ไม่ใช่ข้อมูลที่เป็นจริง

แค่ภาพเส้นตรงธรรมดา เมื่อลากเส้นเพิ่มไปนิด ตาของเราก็แยกไม่ออกแล้วว่า สองเส้นนี้เท่ากันหรือเปล่า เราจะรู้ความจริงก็ต่อเมื่อเราเอาไม้บรรทัดมาวัด เราจึงรู้ว่าเส้นสองเส้นนี้เท่ากัน นั่นเป็นความรู้ที่อยู่ในสมองเรา เมื่อเราเหลือบตากลับมาดูที่เส้น มันก็ยังคงไม่เท่ากัน เพียงแต่ครั้งนี้เรารู้แล้วว่า ความจริงคืออะไร

ข้อมูลที่เรามีในสมองเราจึงสำคัญต่อการตัดสินโลก สิ่งที่ลวงเราไม่ใช่แค่ภาพหรือเสียง ในบางกรณีเป็นการลวงกันทางความคิด ผมคิดว่าหลายคนเคยมีประสบการณ์การถูกหลอก ไม่ว่าจะหลอกยืมเงินหรือหลอกให้ทำอะไร นักหลอกหลวงเหล่านี้เก่งในการใช้จิตวิทยาตรงนี้ลวงเหยื่อ สร้างภาพให้ดูน่าสงสาร น่าช่วยเหลือ บางคนมีหน้าที่การงานที่ช่วยสนับสนุนความเชื่อถือเป็นอย่างดี

หลายครั้งนักหลอกลวงพวกนี้ใช้ความสงสารให้เป็นประโยชน์ แม่ป่วย พ่อเจ็บต้องการเงินค่ารักษาพยาบาลหรือแค่ค่ารถไปเยี่ยม บางคนทำให้เหยื่อเกิดความโลภ นำของเก๊มาขายถูกๆ หลอกว่าเป็นของแท้ ร้อนเงินเลยขายถูก ที่มืออาชีพถึงขั้นมีอีกทีมมาคอยรับซื้อของเก๊จากเหยื่อเลย

การลวงกันทางความคิดที่เกิดจากภายนอกก็เรื่องหนึ่ง ที่เราไม่อยากจะเชื่อกันคือแม้แต่ความคิด การรับรู้ของเราก็หลอกตัวเราเองได้ จริงๆอาจจะไม่ถึงกับหลอก แต่เป็นการจูงหรือชี้นำให้เกิดความคิด ทั้งที่ตอนแรกเราไม่ได้จะคิดอย่างนั้น

ยกตัวอย่างเช่น ถ้าเราอ่านศัพท์หรือได้ยินคำว่า "เปียก" ภาพความคิดต่อไปในสมองเราจะอยู่แถวๆ คำว่า"น้ำ" หรือ"ฝน" มากกว่าจะคิดถึงคำอื่นๆที่ไม่เกี่ยวกันเช่น "โรงเรียน" "ครู"

ไม่ใช่แค่นั้นผลของความคิดที่เกิดต่อเนื่องมา ส่งไปถึงการกระทำด้วย ศัพท์ที่แม้ไม่ได้พูดตรงๆเกี่ยวกับความแก่ ความไม่แข็งแรง เมื่อเราได้ยินหรือผ่านตามากๆ กลายเป็นว่า ความคิดเกี่ยวกับคนแก่จะส่งผลให้เราทำตัวคล้ายๆคนแก่ด้วย

ความซ้ำๆกันก็เป็นความลวงอย่างหนึ่ง สมองเราถูกลวงได้ง่ายจากศัพท์ซ้ำๆ ภาพซ้ำๆ คนหน้าเดิมๆ เหตุการณ์คล้ายๆกัน เราจะเชื่อว่านี่คือความจริง การที่เราเชื่อเพราะสัญชาติญาณของเราบอก โดยที่สมองยังไม่ทันมีโอกาสคิดหรือดึงข้อมูลมาใช้  เทคนิคนี้ถูกใช้เป็นประจำในการโฆษณาสินค้า ให้เห็นบ่อยๆเข้าไว้ คนก็คิดว่าของมันดีจริงๆ

ความเป็นระเบียบ หรือเด่นชัด หรือสีที่ใช้ก็มีส่วนในการลวงสัญชาติญาณของเราให้เชื่อไว้ก่อน ตัวอักษรที่เขียนด้วยตัวหนาหรือสีดำ ย่อมดูน่าเชื่อกว่าตัวเล็กสีเขียว ประโยคที่ถูกเรียงร้อยเป็นกลอน โคลงอย่างดีย่อมดูน่าเชื่อกว่า รายงานที่พิมพ์มาก็ดูน่าเชื่อกว่า ราคาสินค้าที่ติดป้ายคนก็จะเชื่อกว่าราคาที่บอกปากเปล่า

อย่าลืมว่า สัญชาติญาณเราถูกออกแบบให้เอาชีวิตรอดในสมัยโบราณ ต้องเร็ว คิดมากไม่ได้ สมองเราจึงคุ้นเคยกับอะไรที่เป็นระเบียบ สิ่งที่เคยเห็นมาแล้ว แล้วไม่ทำอันตรายอะไรแสดงว่าปลอดภัยพอควร ยังไม่ต้องวิ่ง อะไรงี้

แม้แต่สภาพแวดล้อมที่ทำให้อารมณ์ดี ก็อาจลวงเราได้ เมื่อเราอยู่ในสภาพที่อารมณ์ดี เราจะอยู่ในโหมดของสัญชาติญาณ เราจะสร้างสรรค์ได้ดี ตอบสนองได้เร็ว แต่การใช้เหตุผลจะลดลง เรามีโอกาสที่จะถูกชักจูงได้ง่ายในสภาพอารมณ์ดีง่ายกว่าขณะเครียด เพราะเมื่อเราเริ่มเครียด เราจะเริ่มดึงสมองส่วนเหตุผลและความรู้มาใช้ทันที

-----เครดิตมาจากหนังสือ thinking fast and slow โดย Daniel Kahneman-----------------------------

กระบี่อยู่ที่ใจ

"กระบี่อยู่ที่ใจ" 

"เต็งพ้งกล่าวว่า "กระบี่อยู่ที่ใด?"

เจี่ยเฮียวฮงกล่าวว่า

"อยู่ที่ใจ!"

"อยู่ที่ใจ?"

เจี่ยเฮียวฮงกล่าวช้า ๆ 

"ในมือเราไม่มีกระบี่ กระบี่อยู่ที่ใจ"

แก้วตาเต็งพ้งพลันหดเล็กลง  ในมือไม่มีกระบี่ กระบี่อยู่ที่ใจ!

นี่เป็นขอบเขตขั้นสูงสุดของวิชาบู๊   กระบี่ในมือแม้น่ากลัว แต่กระบี่ใจยังน่ากลัวกว่า  เนื่องเพราะกระบี่ใจมองไม่เห็น ดังนั้นสามารถบรรลุถึงทุกแห่งหน สามารถทำลายทุกสรรพสิ่ง"

จากบทสนทนาของ เต็งพ้งกับ เจี่ยเฮียวฮง ก่อนจะประลองวิทยายุทธ์กัน ใน "อินทรีผงาดฟ้า" นิยายกำลังภายในชื่อดังของ โกวเล้ง 

ในเรื่อง 

พระเอกคือเต็งพ้ง ใช้ดาบโค้งเป็นอาวุธ เต็งพ้งเป็นดาวรุ่งพุ่งแรงสุดๆ ตั้งแต่ออกสู่ยุทธจักรยังไม่เคยมีใครสู้ได้เลย ส่วนมากฟันทีเดียวเลิก คู่ต่อสู้ไม่ตายก็พิการ 

เดินทางมาท้าประลองกับ เจี่ยเฮียวฮง จอมกระบี่อันดับหนึ่งของแผ่นดิน ซึ่งก็ยังไม่เคยมีใครเอาชนะได้เหมือนกันมาร่วม 20ปี

ผลการประลองจะเป็นเช่นใด คงต้องไปหาอ่านเอง แต่ประเด็นที่เราจะพูดถึง ความสัมพันธ์ระหว่าง system1(fast mode) และsystem2(slow mode) กับ ความชำนาญ ทักษะ(skills) ในเรื่องต่างๆ

ทักษะทุกชนิด ตอนฝึกใหม่ๆ เราใช้ sys2 ในการเรียนรู้เป็นหลัก การเรียนรู้อะไรใหม่ถึงไปได้ช้า ค่อยๆไปทีละขั้น ต้องใช้ความพยายาม ความตั้งใจและสมาธิ กระนั้นความผิดพลาด เงอะงะเกิดขึ้นได้เสมอๆ 

จนกระทั่งเมื่อเรามีชั่วโมงการเรียนรู้ที่มากพอ ซึ่งแต่ละคนก็ไม่เท่ากันครับ sys1 จะค่อยๆเข้ามารับช่วงแทน ถึงจะไม่ได้รับไปเสียทั้งหมด ก็ทำให้งานที่เราทำ กีฬาที่เราเล่น ฯลฯ ทำได้ง่ายขึ้น 

สภาวะเช่นนี้เมื่อ sys1 รับหน้าที่ไปทั้งหมด นักจิตวิทยาชื่อ Mihaly Csikszentmihalyi ตั้งชื่อว่า สภาวะ"flow" ซึ่งจากการสัมภาษณ์เก็บข้อมูล ผู้ที่อยู่ในสภาวะ "flow" ล้วนบอกตรงกันว่า เป็นสภาวะที่มีสมาธิสูง รับรู้เหตุการณ์ทุกอย่างที่เกิดขึ้นรอบตัว แต่ไม่ต้องใช้ความตั้งใจหรือพยายามใดๆเข้าควบคุม

พวกเขาบอกด้วยว่า ในสภาวะ flow ความรับรู้เกี่ยวกับเวลาหายไป เช่นเดียวกับ ความรับรู้เกี่ยวกับตัวเอง และปัญหาที่เผชิญ ก็หายไปด้วย พวกเขารู้สึกมีความสุขอีกแบบหนึ่งด้วย

สรุปได้ว่าเมื่อไหร่ที่ sys1 เข้าแทนที่ sys2 อย่างสมบูรณ์ ทรัพยากรหรือพลังงานของจิต จะมีเหลือเฟือที่จะมาใช้ทำงานนี้ให้ได้ดี เพราะไม่ต้องเสียพลังงานไปกับการควบคุมจิต

"ไก่เกิดก่อน (เปลือก) ไข่ หรือ (เปลือก) ไข่เกิดก่อนไก่"

"ไก่เกิดก่อน (เปลือก) ไข่ หรือ (เปลือก) ไข่เกิดก่อนไก่"

เราเป็นอย่างที่เราเป็นทุกวันนี้ เพราะตัวเราเอง หรือสิ่งแวดล้อมทำให้เป็น? คำตอบหรือความเชื่อต่อคำตอบ ทำให้เกิดอะไรมากมายในโลกนี้  โรงเรียนที่เชื่อในเรื่องปัจจัยภายนอกเป็นส่วนสำคัญในการหล่อหลอมเด็ก ย่อมเข้ามากำหนดระเบียบ กฏเกณฑ์ และการใช้เวลาในโรงเรียนสารพัด เพื่อให้มีประสิทธิภาพสูงสุดในการปั้นเด็ก ให้เป็นอย่างที่ต้องการ

พ่อแม่ที่เชื่อในเรื่องศักยภาพภายในของมนุษย์ ที่ต้องรอเวลาผลิบานเอง ก็จะไม่บีบรัดเด็กมากในเรื่องเวลาและ การใช้ชีวิต

สังคมที่ไม่เชื่อความเป็นตัวของตัวเอง ของมนุษย์แต่ละคน ย่อมมีลักษณะซับซ้อน มีหลายขีดขั้นและแบ่งลำดับความสำคัญของคนชัดเจน  เน้นความเป็นหมู่เหล่า และเห็นแก่ส่วนรวม

กลับมาที่ตัวเราเอง เอาแค่ในชีวิตประจำวัน เราตื่นเช้าไปทำงานตรงเวลาเพราะตัวเราเองเห็นคุณค่าของการตรงต่อเวลา หรือกลัวหัวหน้าเล่นงานถ้ามาสาย

เราออกกำลังกายทุกวัน เพราะเราชอบ หรือเพื่อนชวน เราซื้อจักรยานคันละแสนเพราะมันมีประสิทธิภาพที่สมราคา หรือเราอยากมีไว้เท่ๆ  เราหิวเราเลยกินอาหาร หรือเราเห็นอาหารแล้วเราหิว

จากการทดลองทางจิตวิทยาหลายครั้ง เราได้ข้อสรุปที่น่าแปลกใจว่า หลายสิ่งหลายอย่างที่เราทำ เราทำไปตามสัญชาติญาณ และเป็นอัตโนมัติ แม้เราจะยืนยันอย่างมั่นใจว่าเรากระทำอย่างรู้ตัวร้อยเปอร์เซนต์

อย่างเช่น ในการทดลองหนึ่ง มีการเปลี่ยนโปสเตอร์ ที่ติดเหนือกล่องหยอดเหรียญ เพื่อกินกาแฟขององค์กรแห่งหนึ่ง
โปสเตอร์มีรูปแค่ 2 แนวคือ รูปตาคู่ เล็กบ้างใหญ่บ้าง เป็นคนมองบ้าง กับอีกแบบคือ รูปดอกไม้ ทุ่งหญ้าอะไรประมาณนั้น
การติดโปสเตอร์ ติดสลับกันสัปดาห์ละแบบ จากนั้นนักจิตวิทยาเก็บเหรียญไปทุกสัปดาห์ เพื่อสร้างกราฟ

กราฟที่ได้คือจำนวนเหรียญเพิ่มมากขึ้นอย่างมีนัยยะ ในสัปดาห์ที่โปสเตอร์เป็นรูปตา ส่วนรูปดอกไม้ จำนวนเหรียญที่หยอดน้อยกว่ามาก

ข้อมูลที่ได้เป็นรูปสลับฟันปลาไปเรื่อย มันชัดเจนเกินกว่าจะบังเอิญว่า แม้แต่คุณสมบัติพื้นฐานของมนุษย์คือความซื่อสัตย์ ก็แปรผันไปตามสิ่งแวดล้อม

เรื่องความแข็งแรงของร่างกายก็เช่นกัน ใช่หรือไม่ว่า หลายคนชอบออกกำลังในฟิตเนส เพราะทำให้เราออกกำลังได้มากขึ้น นานขึ้นกว่าการเล่นคนเดียวทีบ้าน

เรายิ้มเพราะเรามีความสุข หรือเรายิ้มแล้วเรารู้สึกมีความสุข  ความกลัวทำให้เราเหงื่อออก มือเย็น ขนลุก หรืออาการทางร่างกายเหล่านี้เกิดขึ้น เราจึงรู้สึกกลัว

ความคิดและอารมณ์ทำให้เกิด อาการทางร่างกาย และในทางกลับกัน อาการทางร่างกายก็ทำให้เกิดอารมณ์ และความคิดเช่นกัน

และสิ่งแวดล้อมที่อยู่ภายนอก ก็มีอิทธิพลต่อตัวเราเอง ต่ออารมณ์ ความคิด และการกระทำของเรา โดยเราจะรู้ตัวหรือไม่ก็ตาม ส่วนใหญ่ลักษณะของอิทธิพล เป็นผลจากการสั่งสมไปเรื่อยๆ

เป็นเช่นนี้เราคงเริ่มเชื่อคำสอนที่ว่า จงคิดดี พูดแต่สิ่งดี หรือ อยากเป็นคนอย่างไรก็จงทำท่าเหมือนคนอย่างนั้น แล้วที่สุด เราก็จะกลายเป็นคนแบบนั้น

ปอกเปลือกให้ถึงแก่น(2.1)

ปอกเปลือกให้ถึงแก่น(2.1)

อันที่จริงถ้าเราใช้ประสบการณ์ชีวิตเราเอง
ไปพิสูจน์ การทดลอง Marshmallow ก็น่าจะทำได้
 ว่าการอดทนต่อความต้องการระยะสั้น ส่งผลดีกับชีวิตจริงหรือไม่

ผมเคยมีเพื่อนหลายคนในวัยเด็ก
ที่ถูกเลี้ยงมาแบบตรงข้ามกับเด็กที่ผ่านการทดสอบ marshmallow
ทางบ้านเพื่อนค่อนข้างมีฐานะ พ่อแม่เลี้ยงดูแบบตามใจ

อยากได้อะไร ต้องได้  ผลที่ตามมาเมื่อมีโอกาสพบกันอีกครั้ง
ในวัยที่เริ่มมีเส้นผมสีขาว เพื่อนเรียนได้ไม่ดีนัก จบมาก็ทำงานแถวๆบ้าน
ในแง่การงานไม่มีอะไรก้าวหน้านัก
 ต่อมาแต่งงานมีครอบครัว อยู่กันได้พอสมควร ครอบครัวมีปัญหา ที่สุดก็ต้องแยกทางกับภรรยา

เราคงด่วนสรุปว่าจะต้องเป็นอย่างนี้ทุกคน
คงเป็นไปไม่ได้.............
ในชีวิตจริงไม่ใช่ห้องทดลอง องค์ประกอบเหนือการควบคุมมีมากมาย
 แต่หลายคนเป็นเช่นนี้ และตรงกับการทดลองของ marshmallow ไม่ผิดเพี้ยน

ผมอาจจะโชคดีอยู่บ้าง ยังมีโอกาสเติบโตมา
ในวัฒนธรรมแบบกึ่งไทยกึ่งจีน
ได้เห็นความประหยัดอดออมของญาติผู้ใหญ่
ได้เห็นการทำงานแบบอดหลับอดนอน
 และการใช้ชีวิตแบบ low profile ถึงมีเงินก็ไม่ค่อยจะใช้เพื่อสิ่งของฟุ่มเฟือย

สิ่งเหล่านี้ มีอยู่ในวัฒนธรรมของหลายชาติอยู่แล้ว
มาเป็นร้อยเป็นพันปี การทดลอง marshmallow ของศาสตราจารย์ Walter
 ก็แค่มาย้ำให้เห็นว่า
ภูมิปัญญาทางตะวันออกเราหลายอย่างดีจริง
แค่รอให้ฝรั่งมาทดลองให้เห็น และเขียนทฤษฎีเป็นภาษาของฝรั่ง
มาทำให้คนไทยอ่านด้วยความทึ่งเช่นนั้นเอง

ปอกเปลือกให้ถึงแก่น(2)

ปอกเปลือกให้ถึงแก่น(2)

ในปี 1970 มีการทดลองทางด้านจิตวิทยาที่โด่งดังมาก

ที่มหาวิทยาลัยสแตนฟอร์ด ชื่อ Stanford Marshmallow experiment 

โดยศาสตราจารย์ Walter Mischel และ ทีมงาน 

การทดลองทำที่ Bing nursery ในมหาวิทยาลัยเอง 

ใช้เด็กชุดละ 8คนเป็นชาย4 หญิง4 อายุประมาณ 4ขวบครึ่ง

 เด็กๆ ถูกพาไปไว้ในห้องๆหนึ่งที่ว่างๆ 

อะไรน่าสนใจสำหรับเด็กเลย นอกจากขนม คุ๊กกี้ Oreo และขนม marshmello ที่วางอยู่บนโต๊ะ 

เด็กๆ ถูกให้ทางเลือกว่า หลังจากทีมงาน เดินออกไปจากห้อง  

เด็กๆสามารถกินขนมเมื่อไหร่ก็ได้

โดยกดกระดิ่งเรียกทีมงานเข้ามา แต่ถ้าเด็กๆ รอได้ครบ 15นาที 

ทางทีมงานจะให้รางวัลเป็นขนมเพิ่มขึ้นอีก 1 ชิ้น

เป็นเรื่องไม่ง่ายครับสำหรับเด็กอายุประมาณ 4 ขวบ

 ที่ถูกทิ้งไว้ในห้องเปล่าๆ กับจานใส่ขนม ที่จะอดทนต่อความต้องการในระยะสั้น 

ได้ถึง 15นาที เพื่อให้ได้รางวัลเพิ่มในระยะยาว

จากเด็กเกือบ 600คน

 มีแค่หนึ่งในสาม ที่ผ่านการทดสอบคือสามารถรอได้ 15นาที เพื่อให้ได้ขนมอีกชิ้น 

ที่น่าสนใจคือผลที่ตามมากับเด็กกลุ่มนี้

 เพราะมีการเก็บข้อมูลเด็กทั้งสองกลุ่มไปตลอดเพื่อเปรียบเทียบ อีก 30กว่าปี

ในการติดตามผล เด็กกลุ่มที่อดทนต่อความอยากในระยะสั้นได้ 

ประสบความสำเร็จมากกว่าในทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็น การเรียน การงาน และการใช้ชีวิต 

อาจกล่าวได้ว่า ถ้าหาก slow mode หรือเรียกอีกอย่างว่า system2 สามารถเข้ามาควบคุม ความอยาก ความต้องการที่เกิดขึ้นอย่างอัตโนมัติของ fast mode หรือ system1 คนๆนั้น มีแนวโน้มที่จะหาจุดสมดุลของชีวิตในทุกด้านได้ดีกว่า ผู้ที่ปล่อยให้ความอยากในระยะสั้น เข้ามีอิทธิพลเหนือกว่า

ปอกเปลือกให้ถึงแก่น

"ปอกเปลือกให้ถึงแก่น"

เราทุกคนล้วนใฝ่ฝันถึงชีวิตที่ดีขึ้น สามารถรักษาสมดุลของการงาน สุขภาพ ครอบครัว และสังคม แต่จะทำได้หรือไม่เป็นอีกเรื่อง ส่วนมากทำไม่ได้ เพราะจริงๆ มันเป็นเรื่องยาก ต้องใช้องค์ความรู้หลายอย่างมาประกอบและประยุกต์ใช้ให้เป็นด้วย

หนึ่งในองค์ความรู้เหล่านั้น คือความเข้าใจกลไกการทำงานของจิตใจและความคิด แค่พูดมาถึงตรงนี้ ถ้ากำลังจะเดินเข้าห้องเลคเช่อร์ คงอยากเดินกลับ

การทำงานของจิต เป็นสิ่งที่ถูกพูด บันทึกมานานหลายพันปีแล้วในแถบตะวันออก แทบทั้งหมดอยู่ในคัมภีร์ของศาสนา
ส่วนที่มีความเป็นวิทยาศาสตร์มากขึ้น ซึ่งเป็นของทางตะวันตก มีการเก็บข้อมูล ทดลองในกลุ่มอาสาสมัคร และสรุปไว้เป็นทฤษฎี เพิ่งจะมีมาไม่กี่ร้อยปีนี่เอง

ในแนวคิดใหม่ที่พยายามอธิบายกลไกของจิตในระยะไม่กี่ปีนี้ คงไม่มีของใครจะประสบความสำเร็จได้เท่าของ Professor Daniel Kahneman  ผู้เขียนหนังสือ "Thinking fast and slow"

เมื่อเราหัดขับรถใหม่ๆ เราจำเป็นต้องทำตามขั้นตอนที่ถูกสอน ทีละขั้นๆ ในสมองเราคิดแต่ว่า ต้องเหยียบคลัทช์ก่อนเข้าเกียร์ เข้าเกียร์ต้องขยับซ้ายหรือขวาน่ะ จะถึงทางเลี้ยวต้องเปิดไฟเลี้ยว กลไกพวกนี้เราเรียกว่า "slow mode"

เช่นเดียวกับการนั่งทำโจทย์วิชาคำนวณ "slow mode" จะถูกนำมาใช้ ลักษณะของ slow mode คือ ต้องใช้ความพยายาม ความตั้งใจ และเป็นขั้นตอน

ถ้าเรากำลังเดินอยู่ข้างถนนตอนกลางคืน อยู่ๆมีคนวิ่งมากระชากกระเป๋าเรา การตอบสนองของเราคือการขัดขืนทันที ต่อจากนั้นก็อาจวิ่งหนี หรือเข้าต่อสู้ กลไกเหล่านี้คือ "fast mode"

ลักษณะเด่นของ fast mode คือ เป็นอัตโนมัติ รวดเร็ว ไม่ได้ผ่านการคิดตรึกตรอง หรือใช้ความพยายามใดๆ

อาจกล่าวได้ว่า "fast mode " เป็นกลไกส่วนที่แนบแน่นกับสัญชาติญาณ  เป็นส่วนที่จำเป็นต่อการเอาชีวิตรอดในสมัยยุคโบราณ และมาถึงยุคนี้ บางทีความสะดวกสบาย สารพัดจะทำให้ กลไกส่วนนี้อ่อนด้อยไปหรือเปล่า?

โดยปกติในการดำเนินชีวิตประจำวัน "fast mode"ของเราจะเปิดไว้ตลอด ในขณะที่"slow mode"จะสงบนิ่ง เมื่อเราเห็นภาพเราก็ดูเอง ได้ยินเสียงดังเราก็หันไป  ขับรถมีคนวิ่งตัดหน้าก็เบรค เห็นแม่ค้าขายกล้วยทอดเดินผ่านมาก็เรียก
ทั้งหมดโดยไม่ต้องคิด

"Fast mode" มีการสะสมข้อมูลเพิ่มจากยุคหิน กรณีแม่ค้าขายกล้วยทอดเป็นตัวอย่าง จะเกิดได้แบบไม่ต้องคิดเมื่อเราเป็นคนชอบกินกล้วยทอดอยู่แล้ว หรือกรณีเดินอยู่ได้ยินคำทักทายเป็นภาษาต่างประเทศ fast mode จะตอบสนองหากเราเคยเรียนรู้ภาษานั้น หรือเคยใช้ชีวิตในประเทศนั้น

เนื่องจาก Fast mode มีลักษณะตรงๆ เห็นของสวยงามก็อยากกิน อยากได้  เห็นหรือได้ยินอะไรที่ไม่ชอบใจก็ถอยห่าง
หรือถูกคุกคามก็ต่อสู้หรือหลบหนี เมื่อ fast mode เผชิญกับปัญหาที่ซับซ้อนขึ้น จะเกิดการส่งต่อให้ "slow mode" ออกมาช่วย เช่นขับรถมาสบายๆ อยู่ๆเจอเส้นทางใหม่ที่ไม่คุ้นเคย "slow mode" ต้องออกมาช่วยเปิดแผนที่ หาทิศทาง

หรือ fast mode ถูกเปิดออกด้วยความโมโหเมื่อถูกขับรถปาดหน้า เป็นหน้าที่ของ slow mode ต้องออกมาควบคุมไว้ไม่ให้เกิดการกระทำที่เลยเถิดไป พูดง่ายๆ ตัว slow mode เหมือนเป็นผู้ใหญ่ที่คอยคุมเด็กเอาแต่ใจอย่าง fast mode ครับผม

ลอกเปลือก เปลี่ยนชีวิต

"ลอกเปลือก เปลี่ยนชีวิต"

จากเรื่องชายชราชื่อนายA    แล้วถ้ามีนางฟ้ามาให้พรนายA ให้โอกาสย้อนเวลากลับไปล่ะ นายA จะอยากทำอะไรมั่งน้า คงเป็นสิ่งที่เราอยากรู้กัน แล้วถ้าหากเราเป็นนายA กันล่ะ เมื่อมีโอกาสครั้งที่สองในชีวิตที่จะแก้ไข หรือทำสิ่งที่อยากทำ เราจะแก้ไขอะไร หรือตัดสินใจทำอะไรที่มันเปลี่ยนไปจากครั้งแรกมั้ย

ในวัยเด็กและวัยรุ่น ผมว่าหลายคนคงอยากจะทำอะไรหลายอย่างที่อยากทำ แต่ตอนเด็กๆไม่กล้าทำเพราะความคิดมากเกินไปกับความรู้สึกของผู้อื่น กลัวว่าเพื่อนจะว่าเราพูดหน้าชั้นไม่เก่ง เลยทำให้ไม่กล้าแสดงออก  กลัวเพื่อนว่าเล่นกีฬาไม่เก่ง เลยไม่กล้าเล่นกีฬาใหม่ๆ  หรือไม่กล้ายกมือตอบคำถามครู เพราะกลัวผิดแล้วเพื่อนหาว่าโง่

เมื่อนายA ผ่านชีวิตมาจนอายุ 70ปี นายA เข้าใจอย่างดีถึงความจริงที่ว่า" ไม่จำเป็นต้องสนใจว่าคนอื่นจะคิดอะไรกับเรานัก ถ้าสิ่งที่เราทำมันไม่ได้เป็นสิ่งที่ทำให้ใครเดือดร้อน" และไม่ว่าจะเป็นเรื่องน่าหัวเราะแค่ไหน เมื่อเวลาผ่านไปหลายๆปี มีเพื่อนไม่กี่คนที่จะจำได้  และเรื่องน่าหัวเราะนั้นไม่ได้มีผลอะไรกับชีวิตเราเลย

พอถึงวัยที่ต้องเลือกสาขาวิชาที่เรียน นายA อยากจะบอกเด็กทุกคนว่า ถ้าเราต้องอยู่กับอาชีพอะไรไปอีก 30กว่าปี เลือกอะไรที่เราชอบและเหมาะกับเราหน่อย เพราะนายA รู้ว่า ตอนนี้คนที่นายA ต้องตามใจ ไม่ได้อยู่เป็นเพื่อนเค้านานเท่าอาชีพที่เขาให้นายA เลือก

เมื่อถึงวันที่ต้องมีคู่ชีวิต นายA ก็ยังไม่แน่ใจนักว่าเลือกอีกครั้ง จะผิดอีกรึเปล่า ก็ได้แต่จะพยายามมองดีๆมากขึ้น นอกเหนือจากรูปลักษณ์ภายนอก คงต้องมองสิ่งที่อยู่ข้างในมากขึ้นบ้าง ว่าจะมาเป็นแม่ทีดีของลูกได้มั้ย จะเป็นเพื่อนที่เดินจูงมือกันจนถึงวัยชราได้หรือไม่

ในวัยทำงานและสร้างครอบครัว นาย A คิดว่าจะพยายามหาจุดสมดุลที่ดีขึ้นระหว่าง งาน สุขภาพ และครอบครัว แค่คิดนายA ก็รู้สึกว่ายาก จนไม่อยากจะรับพรจากนางฟ้าแล้ว

พอถึงการสร้างฐานะ นายA ซาบซึ้งอย่างดี ถึงพลังแห่งดอกเบี้ยทบต้น เมื่อเทียบกับเวลา เขาตั้งความหวังใหม่ว่าจะแบ่งเงินส่วนหนึ่งมาลงทุน ทุกๆเดือน ตั้งแต่อายุน้อยๆ และหาความรู้ในการลงทุนไปเรื่อยๆ บางครั้งเมื่อโอกาสมาถึง นายA คิดว่าคราวนี้จะกล้าเสี่ยงมากขึ้น เมื่อการเสี่ยงนั้นถูกใคร่ครวญมาแล้ว

เกี่ยวกับเพื่อน นายA ตั้งใจว่าเที่ยวนี้จะ รักษาสายสัมพันธ์กับเพื่อนเก่าแก่วัยเรียนมากขึ้น เพราะนอกจากครอบครัว นายA รู้แล้วว่า การได้สังสรรค์กับเพื่อนเก่าดีๆ เป็นความรู้สึกที่มีค่า ที่ใช้เงินซื้อไม่ได้ โชคดีที่เที่ยวนี้ของนาย A มี Line และ Facebook มาช่วย สำหรับเรื่องนี้นายA ค่อนข้างมั่นใจ

หลังจากนายA นั่งใคร่ครวญและวางแผนชีวิตใหม่อยู่หนึ่งวัน และกลับไปหานางฟ้าเพื่อรับพร แต่นางฟ้าบอกนายA ว่า "ช่องว่างของมิติได้ปิดไปแล้ว เจ้าคิดนานไป โอกาสที่ดีไม่เคยมาขณะที่มนุษย์พร้อมเต็มที่ เจ้าควรคว้ามันไว้ ณ เวลานั้นเลย........."

คนกับเปลือก(3)

"คนกับเปลือก(3)"

สมมุติว่าเราเป็นผู้วิเศษสามารถจับใครก็ได้ในโลกนี้ไม่ว่าจะยิ่งใหญ่แค่ไหน มาปอกเปลือกทีละชั้นๆ เราควรจะเห็นอะไรมั่ง
ผมสมมุติว่าเป็นนาย A  นายคนนี้มีตำแหน่งใหญ่โต อำนาจบารมีเหลือล้น เป็นผู้บริหารองค์การใหญ่ของประเทศ ผู้คนห้อมล้อมมากมาย

ถ้าเราจับนาย A เดินผ่านมิติ ไปถึงวัยหลังเกษียณทันที ตีว่าสัก 10ปีหลังเกษียณ ภาพนาย A ย่อมเปลี่ยนไปทันที จากผู้ยิ่งใหญ่ที่น่าเกรงขาม เหลือเพียงชายแก่ที่เปลี่ยวเหงา ดีใจทุกครั้งที่ลูกหลานมาเยี่ยม ที่ผมพูดถึงลูกหลานเพราะน่าจะเป็นกลุ่มคนที่ใกล้ชิดนายA ที่สุด ส่วนลูกน้องบริวาร ถ้าจะมาเยี่ยมหา นายA คงต้องเป็นนายที่ ลูกน้องรักนับถือจริงๆ หรือไม่นายA ก็ต้องยังมีอำนาจวาสนาเหลืออยู่บ้าง

แล้วถ้าเราเจาะลึกเข้าไปในชีวิตชายแก่คนนี้อีกชั้น ว่าวันๆเค้าทำอะไร ดำรงชีวิตอยู่ด้วยอะไร พูดง่ายๆเอาเงินที่ไหนมาใช้กินข้าวอยู่ทุกวัน งานการก็ไม่ได้ทำแล้ว เราจะเห็นว่านาย A อยู่ได้ด้วยทรัพย์สินที่สะสมมาตลอดชีวิตการทำงาน ถ้านายA มีความไม่ประมาท ตอนที่ยังมีหน้าที่การงานทำอยู่ แบ่งทรัพย์ไปลงทุนหรือ หาประโยชน์ให้งอกเงยมาได้

ในทางตรงข้ามหากนายA ใช้ชิวิตอย่างประมาทในช่วงทำงานอยู่ นายA จะตกอยู่ในสถานการณ์ลำบากแล้ว เหมือนที่คนแก่ค่อนโลกกำลังประสพอยู่

เมื่อมองผ่านทรัพย์สินเข้าไปในตัวนายA เราก็จับนายA ถอดเสื้อผ้าหมด สิ่งที่เราเห็นคือ ร่างกายที่อ้วนเผะ กล้ามเนื้อแทบไม่มี ซึ่งเป็นผลจากการกินดีอยู่ดี มาแสนนาน และขาดการดูแลร่างกาย ชีวิตนายA นับจากนี้กำลังก้าวไปสู่ความเจ็บป่วย นั่นหมายถึงว่า ทรัพย์สินที่สะสมมาก็อาจต้องใช้ไปกับการดูแลรักษาร่างกายนี้ไว้

ถึงตอนนี้นายA ของเราคงหมดความน่าเกรงกลัวใดๆ เหลือแต่ความน่าสงสาร และถ้าเราดื้อที่จะมองทะลุลึกเข้าไปร่างกายชายแก่คนนี้เข้าไปอีก สิ่งแรกที่ชัดเจนที่สุดคือ ความทรงจำ เหมือนที่คนชอบพูดกันว่า" คนแก่พูดถึงแต่ความหลัง " ผมก็ได้แต่หวังว่า นายA ของเราจะมีความทรงจำที่ดีๆ เอาไว้ให้รำลึก

ภาพลูกที่ยังเล็กที่รอที่บ้าน กับเวลาที่กินเลี้ยงสังสรรค์กับเจ้านาย   ภาพภรรยาที่เรียกร้องเวลาอยู่ร่วมกัน vs เวลาที่ปาร์ตี้กับเพื่อนร่วมงาน  ภาพลูกที่โตขึ้นชวนพ่อไปดูงานแสดงหรือเล่นกีฬาของเค้า ฯลฯ

ภาพพวกนี้ คงวนเวียนในความคิดของนายA แต่ก็ไม่สามารถทำอะไรกับมันได้ หรือนายA จะคิดถึงหัวหน้าเก่าสุดเลิฟ วันเวลาแห่งการหัวหกก้นขวิด ผมก็ไม่อาจจะหยั่งรู้ได้ การที่จะเจาะลึกเข้าไปกว่าระดับนี้ คงจะเป็นการไม่ให้เกียรติ นายA เป็นแน่.....ผู้วิเศษคงต้องโบกมือลาก่อน